IJsklimmen op de Ben Nevis

Door: Ron Bloksma

De Ben Nevis in de winter heeft naam en faam. Niet alleen in de steile 'gullies' ligt ijs, maar ook de 'rock faces' kunnen bepleisterd zijn met ijs. Het Schotse ijs-paradijs. In de jaren zeventig jaren werd bij het ijsklimmen het gebruik van de frontpunten van de stijgijzers en het klimmen met steile ijsbijlen i.p.v pickels geïntroduceerd. Dat leidde op de Ben Nevis tot een ware revolutie in het ijsklimmen. De 'Ben' en het Schotse ijsklimmen kregen internationale bekendheid. Maar ook daarvoor was het al een bekend trainingscentrum voor Himalaya-klimmers.

Waar komt het ijs vandaan?

Reden van de kwaliteit van het ijs is de combinatie van meteorologie en locatie. De Ben Nevis ligt nabij de oceaan, op slechts 14 kilometer van een Schots zee-loch. Weer en wind hebben een onbelemmerde toegang. Er is een afwisseling van vochtige depressies vanaf de Atlantische Oceaan uit het westen en polaire winden uit het noorden. Een frequente en grote variatie in temperatuur is het gevolg. Deze vries-dooi cycli vinden gedurende de gehele winter plaats. Neerslag en gesmolten sneeuw vriezen aan alles vast. De gehele wand raakt bepleisterd met ijs. Met een speeltuin van ridges, gullies, butresses en faces als resultaat.

De snelle verandering in weerscondities en het effect daarvan op het ijs op de 'Ben', heeft tot gevolg dat de Ben binnen een paar dagen in nick kan zijn. (In nick, is het Engels voor 'in conditie'). Maar het ijs in de lagere gelegen ijsroutes (bijvoorbeeld de 'Curtain') kan ook snel verdwijnen bij dooi.

Beste periode

Wat is de beste periode voor ijsklimmen op de Ben Nevis? In de eerste plaats zijn er geen garanties. Maar er valt wel iets over te zeggen.

In het algemeen.
De 'Ben' is op zijn best na een dooi en hernieuwde vorst. Bij diepe poeder sneeuw valt er weinig te klimmen en de Ben is dan zeer lawinegevaarlijk. Dan kun je hem beter vermijden.

Qua maanden.
In december zijn er geen garanties. De beste maanden zijn (de tweede helft van) januari, februari en maart. Het klimmen van de faces is veelal pas vanaf half februari mogelijk. In maart kunnen de ridges en butresses al weer meer naar rotsroutes neigen i.p.v. echte mixed routes. In april en zelfs in mei kunnen de gullies nog in prima conditie zijn voor ijsklimmen. Zeker de hoger gelegen gullies.

De basis van de wand ligt op 700 meter hoogte. Veel routes beginnen hoger, zo rond de 900 à 1000 meter. Als het in Fort William (zeeniveau) 5 graden boven nul is, vriest het op de gehele wand.

Namen

Waar komen de illustere namen als Point Five Gully en Zero Gully vandaan? Simpel. In de 19e eeuw zijn de - grote - geulen in de wand eenvoudig weg genummerd. Te beginnen bij twee, want de eerste heette al Observatory Gully Maar ijsklimmers ontdekten veel meer gullies. Deze werden bijgenummerd en kregen de voor ijsklimmers illustere namen als Minus Two Gully en Number Three Gully Butresses.

Ridges & Butresses

Er zijn routes in alle lengten en gradaties. De klassieke ridges en butresses, zijn in de zomer relatief duidelijke klimroutes met 2e, 3e en 4e graad (UIAA) rots. In de winter is het echter ander werk: routezoeken, met stijgijzers en pickels over met ijs afgezette rots klimmen (mixed), klimmen met lopende zekeringen, zekeren in met ijs bedekte rots en veelal vanaf de top in het donker je weg naar beneden.

Ben Nevis North Face

Er zijn vier klassieke ridges (van links naar rechts):

• North East Butress (300 m Grade IV,4) - rood
• Observatory Ridge (400 m, Grade IV,4) - oranje
• Tower Ridge (600 m, Grade III) - groen
• Castle Ridge (275 m, Grade III)

Klassieke Gullies

Veel van de moeilijkste routes uit de late jaren vijftig en begin jaren zestig zijn nu klassieke routes die regelmatig beklimmen worden. De drie populairste zijn:

• Zero Gully (300 m, Grade V,4)
• Orion Face Direct (400 m, Grade V,5)
• Point Five Gully (325 m, Grade V,5)

Geen gully, maar wel een klassieker op de Ben Nevis is de Curtain (90 m, Grade IV,5). De enige watervalachtige ijsklimroute, die helaas zelden in conditie is omdat die zich laag op de wand bevindt.

Daarnaast zijn er diverse moderne ijsroutes, die ook voor de liefhebbers van dry-tooling volop mogelijkheden bieden.

Scottish Winter Climbs

Bij alpien klimmen gaat het niet alleen technische waardering van de route. De conditie van sneeuw en ijs (lawines?), de beschikbare hoeveelheid daglicht en het weer zijn net zo bepalend. Schotland staat bekend om zijn snelle weersveranderingen. Een eenvoudige klim bij mooi weer, kan een overlevingstocht worden in een sneeuwstorm. En bij het eerste licht moet je onder de route staan. Zeker bij de langere routes, die het ijsklimmen op de Ben Nevis kenmerkt. Stop alleen voor essentiële dingen. Veilig en snel klimmen is de sleutel tot het succesvol ijsklimmen in de Schotse winter.

Ervaring

Een winterse Ben Nevis is geen plek voor diegene die nog niet bekend zijn met ijsklimmen en de omstandigheden in Schotland in het bijzonder. De aanlooproute is lang. 2 - 2 ½ uur voor de 'achterste' routes en 1½ - 2 uur voor de 'voorste' routes. En dat onder normale omstandigheden. De ridges behoren allen tot de langste klimroutes in Schotland.

Afdalen

Afdalen is al net zo essentieel als het omhoogklimmen. Vanaf de top kun je middels het toeristenpad naar Glen Nevis (en Fort William) en ook weer naar de door glen (=dal) van de Alt a'Mhuilinn naar de parkeerplaats bij Torlundy (A82). Voor diegene die overnachten in of bij de CIC-hut onder de noordoostwand: via Gully 4 kun je afdalen. Andere mogelijkheden: Op de Carn Mor Dearg Arete staat een aluminium paal om de eerste touwlengte in de wand te kunnen abseilen, daarna afklimmen en lopen. Weet wat je doet, je zult niet de eerste zijn die te vroeg vanaf de top afdaalt en in de wand terecht komt i.p.v. op de Arete. Voor de CIC-hut kun je ook via het touristpath en dan naar de glen van de Alt a'Mhuilinn (om!).

Overnachten

Onder de Ben Nevis noordoostwand staat de CIC-hut. De plek om te starten. Helaas is er weinig plaats en verkrijg je alleen toegang indien je zeer ruim vooraf heb gereserveerd. In principe zouden ook leden van de Nederlandse bergsportvereniging een slaapplaats kunnen reserveren, maar voorzover mij bekend gebeurt dat zelden. Let wel: je kunt ook niet even schuilen in de hut!

Vaak staan er in de winter diverse tenten achter (gezien van de aanlooprichting) de hut. Zorg wel voor een goede vierseizoenentent (dak moet sneeuw kunnen dragen & slibranden). Weet waar je aan begint. Indien je koud van het ijsklimmen weer beneden komt, kun je niet even snel opwarmen!

Alternatief is accommodatie zoeken in Fort William. Nadeel is een lange aanlooproute en elke dag afdalen. De twee aanlooproutes zijn beschreven bij Buitensport-Schotland.nl. Voor accommodatie kun je terecht bij de Tourist Office van Fort William.

Indoor (ijs-)klimmen

Bij slecht weer is er nog een alternatief. In Kinlochleven is in 2003 een klimhal geopend. Maar de Ice Factor is niet zomaar een klimhal. Het heeft de meest technische indoor klimwand van Groot-Brittannië en de grootste indoor ijswand. Daarnaast worden er ook diverse lezingen gegeven. De moeite van een bezoekje waard. Kinlochleven bevindt zich tussen Fort William en Glen Coe in aan de kop van Loch Leven. De hal zelf staat direct aan de West Highland Way.

Gidsje

Voor ijsklimmen in Schotland kun je het best uit de voeten met het gidsje Scottish Winter Climbs van Andy Nisbet, Rab Anderson & Roger Everett, dat wordt uitgegeven door de de Scottish Mountaineering Club. Het is een zogenaamde Auswahlführer. Een term die de Duitstalig geschoolde Nederlandse alpinist waarschijnlijk wel kent. Niet alle routes van een berg of gebied zijn beschreven, maar de belangrijkste en/of populairste. De Ben Nevis heeft ook zijn eigen klimgidsje met daarin alle rots- en ijsroutes. Alleen dan moet je een tweede gidsje hebben als je elders (Glen Coe, Cairngorms) wilt gaan ijsklimmen.

Aonach Mor en Glen Coe

De lange aanloop wreekt zich veelal na twee dagen. Maar geen nood! De directe omgeving van de Ben Nevis biedt goede alternatieven. Eén bergrug oostelijker ligt de Aonach Mor en het skigebied van de Nevis Range. Middels de 'Gondola' heb je snel en comfortabel toegang tot de diverse ijsklimroutes op de Aonach Mor. Het betreft korte routes van twee tot drie touwlengten. De Aonach Mor is vaker in conditie dan de Ben Nevis. De routes liggen hoog en er is een continu drainage van water vanaf het topplateau. Zelfs al vroeg in het seizoen (december) kun je hier ijsklimmen.
Daarnaast is er, het al even befaamde, Glen Coe. Dat ligt op slechts één uur rijden en biedt goede mogelijkheden voor midlange routes.

Beschreven ijsklimroutes

• The Curtain (Grade IV, 5)
• Gloovers Chimney (Grade III/IV)
• Gemini (Grade VI, 6)
• Castle Ridge (Grade III)
• Green Gully (Grade IV,4)