Het Gesäuse

Tekst: Tim van der Linden
Fotografie: Menno Boermans

Welke klimmer kent ze niet, de Alpenvereinsführers van Bergverlag Rudolf Rother? Bron van informatie, bron van inspiratie, die dikke rij klimgidsjes. Zou het lukken, alle gidsjes in één lange rij optillen tussen beide armen? Het is vast erg moeilijk, maar misschien gaat het met één gidsje minder. Ik zou wel weten welke ik ertussenuit zou halen: het 968 bladzijden tellende deel "Gesäuseberge / End". In het hartje van Oostenrijk, op de oostelijke begrenzing van de Alpen, ligt een kloof van ruim 1500 meter diep. Uitgeslepen door zuiver Ennswater dat nog steeds met volle overtuiging haar meesterwerk aan het voltooien is: het Gesäuse. De herkomst van de naam laat zich raden. De rivier verliest op het steilste stuk 50 hoogtemeters over een afstand van één kilometer wat een oorverdovend gebulder oplevert. Een historisch klimgebied waar vreemd genoeg slechts een enkele Nederlandse klimmer van gehoord heeft.

Beklimming van de Roßkuppekante
Het is een vroege ochtend in de zomer van 1993 als Esron, Martijn, Maurice en ik onze groene Renault 4 langs de weg parkeren. Het is nog schemerig en er hangen dikke mistwolken in het dal. De kolkende rivier overheerst de omgeving en stuwt af en toe vochtige dampflarden onze richting op. En toch, iets in de atmosfeer, een bepaalde droge warmte, verraadt dat het een prachtige dag gaat worden: "Kaiserwetter". We zullen het nodig hebben want de Roßkuppekante die we vandaag willen beklimmen overtreft alles wat ieder van ons tot nu toe heeft geklommen. Qua moeilijkheid moeten we de route aan kunnen; 4e / 5e graads klimmen met één sleutellengte 5/A1, het "Hein-Riß". De vraag is: houden we het wel vol? 21 touwlengtes is tenslotte een behoorlijk aantal.

Om kwart over zes zijn we op pad. Ik voel me gespannen en moet nog op gang komen. Om acht uur komen we bij de bovenrand van het wolkendek, de warmte van de zon begint door te dringen. De wand komt in zicht, eerst de bovenrand, recht boven ons, dreigend en erg ver weg. Dan verdwijnen we in de schaduw van de wand, de helmen gaan op. We proberen markante rotsformaties terug te vinden op de foto in het Rother-gidsje en drinken wat. Om negen uur stapt Il liberatore in de wand. Eerder deze vakantie heeft Maurice al faam gemaakt door halve A1 lengtes On Sight te klimmen.

In 1925 betekende de beklimming van de Roßkuppekante het begin van een nieuwe periode waarin haken-technisch moeilijke beklimmingen werden uitgevoerd. De eerstbeklimmers Fritz Hinterberger en Karl Sixt, vormden een symbiose van het beste wat de Weense en de Münchense school hadden voortgebracht. De Weense school was een ietwat conservatieve klimstroming die het gebruik van rotshaken resoluut afwees en het pure vrijklimmen, het liefst zonder touw, beschouwde als de edelste vorm van klimmen. De Münchense school ontwikkelde juist touwtechnieken die het klimmen van moeilijke haken-technische routes mogelijk maakten. Hinterberger ging het grootste gedeelte van de route aan kop over de steile Gesäuseplaten en Sixt loste de sleutelpassage op met een aantal ingewikkelde touwpendules. Een jaar later ontdekte Hein een elegantere oplossing: het Hein-Riß.

Het eerste contact met de rots is altijd allesbepalend: als de rots koud en glad aanvoelt blijf je de rest van de dag vaak verkrampt en traag klimmen. Niet vandaag: de rots voelt solide en ruw en ik heb een bijna instinctieve drift om de grote randen vast te pakken en door te graaien naar de volgende. Het klimmen gaat dan ook snel en na een aantal uren klauteren zijn we voorbij het "8 meter wandl": een verticale gladde afbreukzone die gezekerd is met ingeboorde mephaken waaraan we een hangrelais maken. Nu komt de sleutellengte met het "Hein-Riß", een 15 meter lange off-width spleet, gezekerd met bezwamde houtklossen. Ik had 's-ochtends goed geteld want de beurt is aan Maurice om deze lengte voor te klimmen, oeff..... De eerste meters in de spleet is het even zoeken naar de juiste klimbewegingen maar daarna gaat het snel omhoog. Op het punt waar de spleet A1 wordt, vindt Maurice het wel mooi geweest, stapt uit de spleet en klimt moeiteloos over de gladde 85° plaat naar het diagonale relais. De wand is hier echt geëxponeerd en het uitzicht naar de verbindingszone met de Dachlwand (die, schat ik, over de hele lengte minimaal 50 meter overhangt) maken de ambiance wild. Dan volgen er een overhangende versnijding en een diagonale lengte terug naar de eigenlijke graat. Hier wordt het allemaal wat gemoedelijker, kleine bloempjes vrolijken de omgeving wat op. Dit zijn altijd heerlijke momenten. We moeten nog 11 lengtes maar niemand zit stuk waardoor je weet dat de route gaat lukken. Nu is het alleen nog een kwestie van doorklimmen en niet verdwalen. Om 4 uur zit ik als eerste op een graspol op de rand van de zuid-west schouder van de Roßkuppe, precies op schema. Mijn voeten bungelen in de 600 meter diepe noordwand. De lucht is diepblauw. Een nieuwsgierige alpenkauw komt naast me zitten. 1500 meter lager slingert de rivier door de kloof. Een zacht geruis, een schreeuwende kauw en het geklingel van karabiners zijn de enige hoorbare geluiden.

Historisch klimgebied
Het Gesäuse is één van de oudste rotsklimgebieden van Europa. Dit lijkt nogal vreemd voor een onbekend gebergte ergens in het vage achterland van Oostenrijk. Maar vergeet niet dat, zo'n 150 jaar geleden, Wenen één van de invloedrijkste steden van Europa was, met het Gesäuse als dichtstbijzijnd gebergte. Daarnaast was het dankzij het oudste bergspoor van Europa snel bereikbaar. In 1872 werd er zelfs een treinspoor door het Gesäuse geopend, met een halte pal onder de Hochtorrgruppe. De allereerste Duitstalige klimgids, die in 1884 verscheen, gaat dan ook over het Gesäuse.

In de crisisjaren ontvluchtten veel jonge Weense klimmers de armoede in de stad en leefden als vagebonden in het Gesäuse. Ze sliepen in hooischuren, aten vaak wekenlang alleen polenta en klommen met een rafelig henneptouw en een paar haken; vaak werd er gesoleerd. De beklimmingen waren gewaagd en van een ongekend hoog nivo; veel klimmers beheersten de zesde graad. Velen hadden niets te verliezen en verloren slechts hun jonge leven. Hiervan getuigt het Bergsteigerfriedhof in Johnsbach.

Nationaalpark en afzekering
Op dit moment vinden er grote veranderingen plaats in het Gesäuse. De Oostenrijkse regering heeft het gebied de status van Nationaalpark gegeven, met als gevolg dat er geld beschikbaar is gekomen om de toegankelijkheid te vergroten en het toerisme te bevorderen. Dit klinkt negatief, maar men heeft goed door dat het Gesäuse een uniek klimgebied is, waardoor de bevordering van het klimmen prioriteit heeft gekregen. Zo is er vorig jaar een klettersteig aangelegd door de zuidwand van de Große Buchstein en zijn er in het hele gebied veel nieuwe routes geopend. Daarnaast is de sanering van bestaande routes in volle gang. Oude standplaatsen worden van boorhaken voorzien, onbetrouwbare "rostgurken" worden verwijdert en soms wordt er een boorhaak als tussenzekering gezet. Verder zijn er plannen voor de ontwikkeling van een paar klimtuinen. Dit voorjaar is er een nieuwe klimgids verschenen met alle nieuwe routes en de meest aantrekkelijke bestaande lijnen. De klimgids bevat veel duidelijke foto's en gedetaileerde skizzes.

König Löwenherz
Het is zomer 2002 als ik weer in het Gesäuse op pad ben. We zijn met z'n zessen dit jaar: David Graas, Hans van Keulen, Edwin Koopmanschap, Menno Boermans en de gebroeders van der Linden: Martijn en Tim. De week was goed begonnen met een heerlijke beklimming van de zuidwest-pijler van de Kalbling die in 1997 door niemand minder dan Klaus Hoi geopend werd. Een dag later zou de zuidwand van de Festkogel op het menu staan, maar na een lange anstieg, waar ook nog 4 lengtes vijfde graads klimmen in zaten, stonden we laat onder de instap en was de lucht te dreigend. Later zou een hevig onweer losbarsten, waarna we, dampend achter een kom Leberknödelsuppe in de Köblwirt, mijn derde mislukte poging om deze wand te beklimmen vierden. De komende dagen zou de kans op onweer alleen maar toenemen: voorlopig dus geen Hochtorroutes maar de hoogste tijd voor König Löwenherz.

We vertrekken om 7 uur 's-ochtends uit het Buchsteinhaus en traverseren in oostelijke richting onder de zuidwand van de Große Buchstein door in typisch "Gesäuse gelände". Het is geen puinhelling maar ook geen grashelling en af en toe schiet een voet weg. De lucht is drukkend en ondanks het vroege tijdstip en de relatief korte anstieg ben ik nat van het zweet als ik als laatste bij de instap van de route arriveer. De lijn is vorig jaar ingeboord en een echte alpiene sportklim van 11 touwlengtes met een moeilijkheidswaardering van VI+. In de derde lengte komt de route echt los. De rots brengt ons hier in een ronduit euforische stemming en lijkt gevormd om te worden beklommen. Het gesteente is extreem scherp en het klimmen steil en gevarieerd: Overhangetjes, spleten, korte traverses, versnijdingen en platen. De touwlengtes zijn lang en continu; kreunend en steunend kom ik aan op het vierde relais, "maar wel mooi klimmen hoor" krijg ik er nog net over mijn lippen. Ook de volgende 5 touwlengtes blijft het klimmen vertikaal en dik 6e graads. Zo nu en dan moet er op de cruciale punten even een haakje beroerd worden. In de 9e lengte zit de sleutelpassage: een subtiel bijna verticaal plaatje met messcherpe randjes waarover een korte diagonale traverse loopt. Het lukt, naklimmend met rugzak, wonderbaarlijk genoeg vrij.

Als Martijn en ik als laatsten boven aankomen, hebben David en Hans onze opties al verkend. Aan de horizon liggen de onweerswolken alweer klaar om het Gesäuse van haar bijna dagelijkse portie 'Gewitter' te voorzien. Ons oorspronkelijke plan om ab te seilen over de route, blijkt vanwege het routeverloop onmogelijk. Nou ja, ons plan? Om eerlijk te zijn had ik onder de instap een veto uitgesproken dat er met een lichte rugzak (en dus zonder wandelschoenen) geklommen zou worden. Een andere optie: abseilen over een andere route, valt ook af omdat we geen ander route kunnen vinden. Rest ons nog één alternatief: op wrijvingsschoenen afklimmen langs de zuidwand-klettersteig: sorry jongens, mijn schuld. Na de klettersteig dalen we verder af over een steile puinhelling en uiteindelijk gaan, vanwege de pijn, de klimschoenen op het laatste stuk maar uit. We zijn nu aan de westkant van de zuidwand en onze schoenen liggen helemaal aan de oostkant. Uitgeput ga ik op een rotsblok zitten en geniet van de zon terwijl Hans en Menno mijn wandelschoenen ophalen.

Terugdenkend aan deze dag snap ik niet waarom ik die dag nooit een verwijt van ze gehoord heb. Zouden ze vergeten zijn dat het mijn idee was, om zonder wandelschoenen te klimmen? Waarschijnlijk niet. Het is een stuk aannemelijker dat ze het me stilzwijgend vergeven hebben, toch?

De massieven
Het Gesäuse bestaat uit 3 hoofdmassieven.

1. De Hochtorgruppe. Dit massief ligt aan de zuidzijde van de kloof waar de rivier in oostelijke richting doorheen stroomt. De Hochtorgruppe is het grootste massief met oneindig veel klimmogelijkheden. Het massief is 4 km breed en bestaat aan de noordkant over de hele lengte uit 500 tot 800 meter hoge loodrechte wanden. Planspitze, Peternschartekopf, Roßkuppe, Dachl, Hochtor, Haindelkarturm, Festkogel en Großer Ödstein zijn de afzonderlijke toppen met onder elke top tientallen routes. Aan de zuidzijde bieden vooral de Festkogel en Großer Ödstein prachtige beklimmingen. Alle routes op de Hochtorgruppe zijn lange alpiene ondernemingen en stabiel weer is noodzakelijk. Met een overnachting in de Haindelkarhutte verkort je de anstieg met 500 hoogtemeters. Effectief in tijd scheelt het hooguit 45 minuten. Voor routes op de Planspitze en Peternschartekopf is een vertrek uit het dal zelfs sneller.
2. De Buchsteingruppe. Ligt aan de noordzijde van de kloof en bestaat uit de Große en Kleine Buchstein. Op de zuidwand van de Große Buchstein zijn de laatste paar jaar geweldige alpiene sportklimroutes ingeboord met gemiddeld 10 touwlengtes. Overnachten in het Buchsteinhaus is aan te raden om meerdere redenen.
3. Reichensteingruppe. Dit massief ligt westelijk van de kloof en in het verlengde van de Hochtorgruppe richting Admont en bestaat uit de Reichenstein, Sparafeld en Kalbling. De Kalbling is de meest toegankelijke berg van het Gesäuse omdat er een tolweg (een paar euro per auto) naar de Oberst Klinke-Hütte gaat die onderaan de Kalbling ligt. Op de westwand van de Kalbling kunnen (ook bij minder stabiel weer) mooie tochten gemaakt worden van zo'n 8 touwlengtes.

Ligging en reis
Het Gesäuse is onderdeel van de in Steiermark gelegen Ennstaler Alpen. Utrecht-Admont is ongeveer 1050 km. Vanaf de A12 is het alsmaar rechtdoor: de A12 gaat bij de duitse grens over in de 3 en bij de oostenrijkse grens gaat de 3 weer over in de A8. In 2003 is de A9 richting Graz klaar. Tot die tijd moet je nog tussenstukken over de provinciale weg 138 rijden. Neem hiervoor vanaf de A8 afslag 17. Na de Bosrucktunnel neem je de eerste afslag richting Admont.

Overnachten
In Admont is een eenvoudige en mooi gelegen camping. Verder zijn er een aantal Gasthofen waar vaak tegen een redelijke prijs overnacht kan worden. Verreweg de beste keus is de prachtig gelegen Köblwirt met een uitstekende boerenkeuken. Verder zijn er in het gebied een tiental kleine berghutten.

Gidsje:
XEIS-auslese (25 Euro) uit 2002. Samengesteld door de reddingsdienst van het Gesäuse.