Karabiners

Door Wynand van Poortvliet

Eerst iets over het Nederlandse woord karabiner. Vaak worden varianten op het woord als musketon, musketonhaak of karabijnhaak gebruikt. Een enkele keer hoor je zelfs de verbastering moesketon. In Frankrijk heten de haken mousqueton, in Italië moschetto, terwijl in Duitsland de term Karabiner en in Engeland carabiner of biner gebruikelijk is.

De Dikke Van Dale kent de term karabiner niet, wel karabijnhaak met als synoniem musketon. Welke variant je ook gebruikt, elke klimmer weet precies waar je het over hebt. In dit artikel spreken we over karabiner, omdat de Nederlandse klimwereld deze term gebruikt.

Eén van de belangrijkste schakels van de beveilingsketen van de klimmer is de karabiner. Het aanbod karabiners is enorm. In verschillende vormen, kleuren en in iedere prijsklasse is wel iets te vinden.
Waar moet je op letten bij de aanschaf? Is de duurste ook de beste? Om daar een antwoord op te geven is allereerst belangrijk je af te vragen wat voor kracht zo'n karabiner eigenlijk zou moeten houden. Met andere woorden: wat is de huidige ce-norm voor karabiners?

Norm De norm die - nu nog - geldt voor 'basiskarabiners' (categorie b) is 20 kN in de lengterichting met gesloten snapper, 7 kN bij dwarsbelasting en 7 kN in de lengterichting met 'open-snapper-belasting'. Alle basiskarabiners moeten deze waarde minimaal halen, en de bereikte waarden tijdens de tests moeten op de karabiner vermeld staan.
Daarnaast geldt er een aparte normering voor karabiners uit de d-categorie. Dit zijn karabiners die min of meer gefixeerd zitten aan de tussenschlinge, zoals bij de mamba van dmm. Bij deze karabiners kan er geen dwarsbelasting optreden, vandaar dat deze niet wordt getest. De overige waarden gelden als bij de basiskarabiner.
De norm zegt niets over de afwerking (scherpe randjes), het gewicht, de kwaliteit van het materiaal en de veerkracht van de snapper. Wil je bijvoorbeeld echt veilig zijn, dan zul je een karabiner met een extreem grote open-snapper-belasting moeten nemen (bijvoorbeeld 10 kN, die je overigens niet makkelijk zult vinden) in combinatie met een draadsnapper. Waarom zal hierna blijken.

Snappervormen Er zijn drie snappervormen met elk hun voor- en nadeel.
De rechte snapper is vaak het goedkoopst, omdat hij makkelijk te produceren is. In de regel zal deze karabiner vanwege de relatief kleine snapperopening niet snel worden gebruikt om het touw in te hangen. Door de massa van de snapper is de kans van karabinerbreuk als gevolg van een whiplash groter dan bij een karabiner met een draadsnapper.
Met whiplash wordt bedoeld dat de snapper door een eventuele klap tegen de rots of door de impact van het touw korte tijd openslaat. Zolang de snapper open is komt het aan op een belasting in de lengterichting met open snapper. De karabiner is dan zwakker dan met gesloten snapper.
Je kunt de whiplash heel goed zelf nabootsen door met de rug van een karabiner op een hard oppervlak te tikken. Je hoort een snapper met veel massa duidelijk openslaan.
Een karabiner met een gebogen snapper heeft een grotere snapperopening dan een karabiner met een rechte snapper. Het touw is door de gebogen vorm van de snapper makkelijk in te hangen.
Een gevaar bij deze snappervorm is dat het touw op de 'neus' kan blijven hangen om zich vervolgens voor de tweede keer door de snapper te trekken, waardoor het touw uit de karabiner valt. Ook hier kan er whiplash optreden als gevolg van een klap of impact van het touw op de karabiner.
De draadsnapper werd door Black Diamond geïntroduceerd. Het grootste percentage van het gewicht van deze karabiners is geconcentreerd rond de snappersluiting (het meest voorkomende breekpunt van karabiners). Door het lage gewicht van de draadsnapper is het totaalgewicht van de karabiners laag, terwijl de sterkte stijgt. Een whiplash zal niet of nauwelijks optreden bij dit soort karabiners. Naast de rechte draadsnapper, zijn er ook karabiners met een geknikte of een gebogen draadsnapper.

Black Diamond Dit merk introduceerde zo'n vier jaar geleden de draadsnapperkarabiner (wire gate), de zogenoemde hotwire biner. Black Diamond heeft hier duidelijk de eerste stap gezet in een combinatie van een uitzonderlijk lichte en veilige karabiner. De hotwire bestaat nog steeds. Hij weegt 45 gram, heeft een snapperopening van 24 millimeter. De breeksterkten zijn in de lengte 24 kN, dwars 7 kN en open 9 kN. Daarnaast heeft Black Diamond de neutrino karabiner ontwikkeld, gelijk een van de lichtste: 36 gram! De breeksterkten zijn in de lengte 24 kN, dwars 8 kN en met een open snapper 8 kN. Beide karabiners worden ook in sportklimsetjes gebruikt, dit zijn de neutrino- en de hotwireset.
De karabiners van Black Diamond doorlopen allemaal het 3sigma testsysteem. Dat wil zeggen dat van een bepaald model de breeksterkte wordt getest en genoteerd. Dit wordt bij een groot aantal karabiners gemeten, tijdens de hele productiefase. De karabiners die boven het gemiddelde uitkomen, worden niet meegeteld. De laagste waarden worden dubbel meegeteld. Op die manier krijg je een betrouwbare eindwaarde die vrijwel uitsluit dat een karabiner het toch eerder zal begeven dan de opgegeven breeksterkten.

Petzl Volgens Petzl eisen gebruikers van karabiners dat ze licht en handelbaar zijn. De karabiner is, aldus Petzl, de zwakste schakel van de beveilingsketen. Om hun kwaliteit te garanderen worden alle Petzl-karabiners onderworpen aan een individuele tractie-test. Soms zie je hiervan nog kleine sporen op de karabiner.
Als het bij Petzl gaat om karabiners zonder vergrendelingssysteem, dan wordt bedoeld een karabiner gesmeed onder hoge temperaturen (Zicral), zeer robuust en voorzien van een gepatenteerd keylock-systeem.
De spirit droit (m15) is zo'n karabiner met rechte snapper. Vanwege zijn ergonomische vorm en het keylock-systeem kan deze karabiner makkelijk ingeklikt worden op elk verankeringspunt. Daarnaast is er de spirit courbe, dezelfde karabiner met gebogen snapper.
Beide karabiners wegen 49 gram met een snapperopening van respectievelijk 21 en 23 millimeter en hebben de volgende breeksterkten: in de lengte 23 kN, dwars 10 kN en met open snapper 9,5 kN. Ook deze karabiners doorlopen het 3sigma-systeem.

DMM dmm heeft een duidelijke visie over het gebruik van karabiners. Ze produceren al enige tijd karabiners met een rechte en een gebogen snapper, zoals de eclipse straight en bent. Deze karabiners zijn als sportklimset in veel disciplines in te zetten: van sportklimmen tot winterklimmen. Dit laatste kan door de relatief grote snapperopeningen van dit type karabiner (de rechte 25 millimeter en de gebogen 32 millimeter). Het gewicht is aan de hoge kant (54 gram). De breeksterkten zijn: in de lengte 25 kN, in de breedte 9 kN en met open snapper 9 kN.
Twee jaar geleden introduceerde dmm een superlicht antwoord op de eclipse, de proclip. Deze karabiner is een stuk kleiner dan de eclipse en weegt dan ook maar 42 gram (vergelijk gewicht neutrino van black diamond). De breeksterkten zijn in de lengte 24 kN, de breedte 8 kN en met open snapper 8 kN.

Waarschijnlijk vanaf januari 2001 komt dmm met een combinatie van een draadsnapper en een soort keylock-systeem: de wirelock. Het uiteinde van de draadsnapper is voorzien van een massief kopje, dat naadloos verzinkt in de neus van de karabiner. Door het gewicht van het uiteinde van de draadsnapper is de kans op een whiplash toch aanwezig.
Zijn prestaties overdonderen dit minpunt meteen: het gewicht van de wirelock is 41 gram, de breeksterkte in de lengte 28 kN, de breedte 9 kN en met open snapper 10 kN.
De eerder genoemde proclip is er nu ook als prowire, de proclip met draadsnapper, maar dan zonder wirelock. Deze weegt slechts 36 gram en heeft verder dezelfde specificaties als de proclip. Alle karabiners van dmm doorlopen het 3sigma-systeem.

Camp Camp-karabiners worden in eigen fabriek geproduceerd. Dit gaat volledig geautomatiseerd en wordt voortdurend gecontroleerd. Ook deze karabiners doorlopen het 3sigma-systeem. Camp maakt zijn karabiners met het sterke kwaliteitsaluminium 7010-t6. Volgens eigen zeggen is dit aluminium tien procent sterker dan andere traditioneel gebruikte materialen. Een keus zonder compromissen, aldus Camp.
De calypso is uitgevoerd in met een rechte en een gebogen snapper en laat inderdaad hoge breeksterkten zien: 25 kN in de lengte, 8 kN in de breedte en 10 kN met open snapper. Hij weegt 48 gram en heeft een snapperopening van 21 millimeter voor de rechte snapper en 25 millimeter voor de gebogen snapper.

Camp (en onder anderen Troll, Simond en Edelrid met de maki) introduceert de gebogen draadsnapper: de steelkar combineert drie dingen: de veiligheid van de draadsnapper, een makkelijke touwinleg, een grotere snapperopening. We lazen dat een gebogen draadsnapper het nadeel heeft dat het het touw zich via de neus makkelijk een tweede keer door de snapper kan lostrekken, maar Camp heeft hier iets op gevonden!
De steelkar safelock is de tweede nieuwe karabiner van Camp. Deze karabiner heeft een draadsnapper die zichzelf door middel van een schuifklem zodanig vastzet dat de snapper alleen opengaat door hem naar boven te duwen. Een whiplash zou vanwege de verhoogde massa voor kunnen komen, ware het niet dat de snapper vastzit en daardoor nooit door een klap kan openspringen.
Een tweede voordeel is dat het touw zich onmogelijk een tweede keer door de snapper kan trekken. Om dit te bereiken moet het touw eerst de safelock omhoog duwen om vervolgens door te snapper te kunnen drukken. Dit is vrijwel onmogelijk.
Het gewicht van de steelkar is 44 gram en hij heeft een snapperopening van 27 millimeter voor de rechte draadsnapper en 30 millimeter voor de gebogen draadsnapper, met breeksterkten van 25 kN in de lengterichting, 8 kN dwars en 10 kN met open snapper.
De steelkar safelock weegt 48 gram, heeft een snapperopening van 28 millimeter, meet breeksterkten van 25 kN in de lengte, 8 kN dwars en 10 kN met open snapperbelasting.

Stubai Dit Oostenrijkse merkt heeft al jaren de easy clip met een rechte en een gebogen snapper. Bijzonder aan deze karabiners is dat ze makkelijk in kleine verankeringspunten ingeklikt kunnen worden. De gebogen snapper is minder gebogen dan de andere merken vaak laten zien. Deze karabiners doorlopen niet het 3sigma-systeem. De easy clip weegt 48 gram, heeft een snapperopening van 20 millimeter en heeft de volgende breeksterkten: in de lengte 25 kN, in de breedte 8 kN, met open snapper 8 kN.

Mammut Van dit merk zullen de sportklimsetjes bekender zijn dan de losse karabiners. Een type karabiner dat komend seizoen op de markt komt, is de standard met een rechte, een gebogen en een draadsnapper. Deze karabiners wegen respectievelijk 51, 52 en 45 gram en hebben een breeksterkte van 26 kN in de lengterichting, 8 kN dwars en maar liefst 10 kN met open snapper.
Daarnaast is er de pro karabiner, ook weer met een rechte, een gebogen en een draadsnapper. Deze serie is lichter, maar minder sterk. Ze wegen respectievelijk 41, 42 en 37 gram. Allen hebben een breeksterkte van 24 kN in de lengterichting, de overige waarden zijn niet bekend. Alle karabiners van Mammut doorlopen het 3sigma-systeem.

Het zou te uitvoerig zijn om alle merken karabiners in dit artikel te behandelen. Alleen karabiners van merken die iets vernieuwends hebben toegevoegd aan het product karabiner zijn in dit artikel opgenomen.
In dit artikel is alleen een deel van de niet vergrendelbare karabiners behandeld (behalve de nieuwe safelock van Camp). Schroefkarabiners, stalen karabiners en speleokarabiners vallen dus buiten deze groep.