Nima Temba Sherpa

Een documentaire van Margriet Jansen

Recensie door Adwin Timmer

Het is op voorhand een interessant gegeven: hoe denken de sherpa's eigenlijk over al die buitenlanders, die zonodig in de Himalaya op hoge toppen willen staan, en hoe beleven ze zelf die expedities en trekkings? De documentaire van Margriet Jansen over een Nepalese sirdar (leider) van de sherpa's, Nima Temba Sherpa, wil antwoord op deze vragen geven en ingaan op de achtergrond van de lokale gids. De film draaide begin 2004 in filmhuizen en is inmiddels op DVD verschenen. Het is vrij uniek dat een Nederlandse filmmaakster de wereld van een sherpa in beeld brengt, maar hoe interessant is deze DVD voor een klimmerspubliek?

Als cinefiel ga ik altijd meteen naar cinema.nl om te kijken wat daar de recensie van een film is, nog voordat ik hem gezien heb. In dit geval is die recensie een beetje appels met peren vergelijken, want Nima Temba Sherpa wordt vergeleken met Hollywood blockbusters als Seven Years in Tibet en Kundun, die niet eens in de Himalaya zijn opgenomen. Ook de vergelijking met Windhorse (niet gezien) en Himalaya - l'enfance d'un chef gaat mank, want dit zijn eveneens twee speelfilms en Nima Temba Sherpa is een documentaire. Hoewel, Windhorse en Himalaya doen wel een serieuze poging om te laten zien hoe het leven er in respectievelijk Tibet en Nepal echt uit ziet. Nima Temba Sherpa is wel goed te vergelijken met Die Salzmänner von Tibet (een documentaire over Tibetaanse nomaden, die jaarlijks een pelgrimstocht maken om zout te delven voor hun levensonderhoud), en eigenlijk ook met de 'gespeelde documentaire' Touching the Void (over de avonturen van Joe Simpson).

Zoals bijvoorbeeld ook in de uitgebreide review van het Parool is te lezen, volgt Margriet Jansen de sherpa bij zijn ouders thuis, in zijn appartement in Kathmandu, op de school van zijn zoontje, en tijdens een Engelse expeditie naar de top van de achtduizender Cho Oyu. Op die manier komen we wel enigszins achter de belevingswereld van Nima Temba, zeker als hij in Camp 2 moet omdraaien vanwege hoogteziekte (de verantwoordelijkheid voor zijn gezin is belangrijker dan het behalen van de top). Dit geldt ook als een Australiër van een belendende expeditie omkomt omdat hij te lang boven de 7.000 meter verblijft en daarbij ook een sherpa in levensgevaar brengt (de veiligheid van zijn sherpa's staat voor Nima voorop). Zeker met de dood van een sherpa tijdens de Nederlandse Baruntse Expeditie 2004 in het achterhoofd maken dat soort gebeurtenissen wel indruk.

Maar volledig slagen in haar opzet om de zielsroerselen van de sherpa bloot te leggen in deze tamelijk korte documentaire (52 minuten) doet Margriet Jansen niet. Waar Die Salzmänner von Tibet geroemd wordt om de beelden en het ontbreken van een voice-over of vragen aan de hoofdpersonen (de maakster Ulrike Koch volgde enkel de nomaden en registreerde alleen maar wat er gebeurde), daar worden de antwoorden uit Nima Temba 'getrokken', en dat ook nog eens in het Engels. En daar zit een beetje de fout van deze documentaire. Weliswaar spreekt de sherpa redelijk Engels, maar wel op ongeveer hetzelfde niveau als de gemiddelde Nederlander. Dus meer dan wat vriendelijkheden en oppervlakkige opmerkingen ("twee van de expeditieleden zijn wel wat traag") komen eigenlijk niet uit zijn mond. Buitenlandse toeristen die een grote invloed hebben op een land zijn altijd goed voor kritiek, denk maar aan de combinatie Duitsers, strand en kuilen. Toch hoor je Nima Temba geen onvertogen woord zeggen over alle afval dat op de hellingen van de Himalaya wordt achtergelaten, of andere negatieve invloeden van al die expedities en trekkings. In de film vertelt hij wel dat zijn vader klom en dat al zijn broers hetzelfde beroep hebben, maar het is opvallend dat je via één enkele pagina op internet meer over zijn familie komt te weten dan via de film. Kortom, het lijkt er op dat de filmmaakster niet echt het vertrouwen van haar onderwerp heeft gewonnen.

Desondanks is Nima Temba Sherpa op zich een aardige documentaire, maar het mist een extra dimensie. In Die Salzmänner von Tibet maken de filmbeelden en de eeuwenoude gebruiken die dreigen te verdwijnen indruk, in Touching the Void is het het typisch Britse gevoel voor understatement, het verhaal, en de verpletterende eerlijkheid van de hoofdpersonen die ongeëvenaard is. Helaas heeft Margriet Jansen geen bergsportachtergrond, waardoor ze niet hoger ging dan het Advanced Base Camp, met als gevolg dat ze alles wat zich in de kampen daarboven afspeelde niet meekreeg. Op het moment supreme van de Cho Oyu expeditie was ze dus afwezig, juist daar waar een expeditieteam, sherpa's, en hun samenwerking fysiek en psychisch getest worden. Vandaar dat ik me kan aansluiten bij de recensie in de NRC: het is een film die qua vormgeving en manier van vertellen nauwelijks boven het niveau van tv-reportages uitsteekt. Maar voor een bergsporter, die geïnteresseerd is wat er bij expedities in de Himalaya allemaal afspeelt vanuit het gezichtspunt van een sherpa, is de documentaire toch de moeite waard. De DVD is voor rond de 12 Euro te koop bij de Bijenkorf, de BNG boekhandels, de Free Record Shop, en online via een stuk of tien winkels (tenminste, op het moment dat deze recensie geschreven werd).

Titel : Nima Temba Sherpa.
Duur : 52 minuten.
Camera : Bert Oosterveld, Margriet Jansen, Lakpa Sherpa en Tore Rasmussen.
Regisseur / producer : Margriet Jansen.
Taal : Sherpa, Nepalees en Engels gesproken, Nederlands ondertiteld.
Uitgave : Docuzone i.s.m. De Filmfreak Distributie.

Ook op de DVD : computeranimatiefilm 'Escape from Paradise' van Freark Broersma (duur 10 minuten, zie ook il Luster Productions).