Haute Route Chamonix - Zermatt
De tocht der tochten

Tekst: Jeroen Offermans (© Alpintreff, december 2001)
Foto's: ESAC (© 2002)

Als er één tocht is, die het hart van de gemiddelde toerskiër sneller doet kloppen, dan is het wel de wereldberoemde Walliser Haute Route. Een tocht van superlatieven die de beroemde plaatsen Chamonix en Zermatt door middel van een vloeiende lijn met elkaar verbindt. Ruim 130 kilometer dwars door het Mont Blanc Massief in Frankrijk en door het Zwitserse gedeelte van de Walliser Alpen. Met vergezichten op bergen als Mont Blanc, Droites, Matterhorn, Monte Rosa, Rimpfischhorn, Mont Collon en Grand Combin, biedt ze zonder twijfel een van de mooiste panorama's van de Alpen!

De tocht is onder toerskiërs zo bekend dat ze vaak wordt aangeduid als dé Haute Route. Op zich een verkeerde en verwarrende benaming. "Haute Route" betekent niets meer of minder dan "hooggebergtetrektocht". Die zijn er veel! Daarnaast kent de bedoelde Haute Route (Chamonix-Zermatt) ook vele varianten. De in dit artikel beschreven tocht vormt een van de meest klassieke en tevens meest gebruikelijke variatie op het thema: de route over het Plateau Couloir, aan de zuidzijde van de Grand Combin. Deze duurt zes volle dagen en bestaat grofweg uit twee etappes. De eerste etappe doorkruist het Mont Blanc Massief van Argentière naar Champex. Het tweede gedeelte loopt van Bourg St. Pierre naar Zermatt.

Dag 1; Argentière - Cabane du Triënt

Een paar kilometer ten noorden van Chamonix ligt het plaatsje Argentiere, aan de voet van de Aiguille de Grand Montets; het uitgangspunt voor de eerste etappe. Met de Téléphérique de Lognan et des Grands Montets zweef je in een paar minuten naar de top van de Montets, op een hoogte van 3295 meter. Buiten het reguliere skiseizoen is de baan vaak in onderhoud en gaat ze, speciaal voor Haute Route toeristen, één of twee keer vroeg in de morgen.

Vanaf het bergstation ski je eerst een stukje over de piste. Dan snel onder de afzettingen door de vrijheid in. Na een mooie afdaling over de Rognons-gletscher, waarbij je wat spletenzones omzeilt, bereik je de indrukwekkende Argentière-gletscher. Van hier heb je een prachtig uitzicht op de Droites, Courtes, Aiguille Verte, Mont Dolent en de Aiguille de Argentière.

De Argentière hut laat je rechts liggen, op weg naar de eerste serieuze klim, een slordige 800 meter naar het Col du Chardonnet, dat de grens vormt tussen Frankrijk en Zwitserland. De achterzijde van deze col vormt een indrukwekkend, 50 graden steil couloir. Bij voldoende sneeuw kan dit door goede skiërs geskied worden maar veel mensen kiezen het zekere voor het onzekere: voor abseilen! Aan de onderzijde van dit couloir bevindt zich een spleet die niet altijd even goed is dichtgesneeuwd. Oppassen dus!

Na een korte afdaling volgt een tweede klim, naar het Fenêtre de Saleina. Fenêtre is Frans voor venster en dat is precies wat het is: een nauw venster in een kam met messcherpe, bruin granieten torens! De laatste 100 hoogtemeters naar het Fenêtre (venster) zijn steil en relatief smal. Het perfect beheersen de zogenaamde "kick-kehre", waarbij je de ski met de hak een zetje geeft om hem in de andere richting te klappen, is hier enorm belangrijk. Heb je nog wat tijd over in je planning, neem dan hier een korte pauze en geniet van de mensen die de kick-kehre nog niet onder de knie hebben. Je ziet mensen meters ver achterover glijden en na twee, drie verwoede pogingen te voet verder gaan.

Dan gaat het relatief vlak over het Plateau du Triënt naar de eerste hut: de Cabane du Triënt.

Dag 2; Cabane du Triënt - Champex - Bourg St. Pierre

Een vroege start is troef. Niet zozeer omdat het een lange dag wordt, maar vooral om betere sneeuw te kunnen treffen op een van de mooiste afdalingen van de Haute Route: 1330 hoogtemeters door het Val d'Arpette. Voordat het zover is volgt een smal stukje "kurzschwingen" (of "seitrutschen") tussen een rotswand en een aantal flinke gletscherspleten. Voor veel mensen een indrukwekkend, beangstigend stukje en het zorgt dan ook vaak voor de nodige opstoppingen en gevaarlijke situaties. Na een korte traverse kom je in het Col des Ecandies: het startpunt voor de afdaling naar Champex. Wat een bijzondere belevenis!

In Champex gaat het verder met de postbus naar Bourg St. Pierre; een klein plaatsje op de weg naar de St. Bernardpas. Net buiten Bourg St. Pierre, aan de pasweg, bevindt zich een eenvoudig hotelletje: "Vieux Moulin" (bij tankstation). Naast slapen kun je hier ook erg goed eten. Probeer de kaasfondue maar eens...

Dag 3; Bourg St. Pierre - Cabane de Valsorey

Ook nu weer een bijzonder vroege start. Dit maar niet voor een afdaling, want die staat vandaag niet op het menu. In tegendeel: 1350 meter stijgen! De aanloop naar de Cabane de Valsorey is ver en zwaar. Bij weinig sneeuw zul je de ski's lang op de rugzak moeten dragen. Daar staat tegenover dat je loopt in een omgeving die tot de verbeelding spreekt. De reden van de vroege start is de helling onder de hut. Deze is lawinegevaarlijk als het warm is. Zorg dat je er uit bent voor de sneeuw zacht is! Dan kun je tevens eerder genieten van een biertje de hut. Vanuit de hut heb je een prachtig uitzicht op het Mont Blanc massief. Bovendien kun je enorm genieten van alle onverstandige skiërs die op het late uur nog al ploeterend de hut proberen te bereiken. Achter de hut bevindt zich de Grand Combin en het verdere verloop van de Haute Route: de klim naar het Plateau Couloir.

Dag 4; Cabane Valsorey - cabane de Chanrion

De klim naar het Plateau Couloir kan de nodige problemen opleveren. Een echte bottleneck! Het laatste stukje is 50 graden steil en kan akelig verijsd zijn. Je moet dan ook meestal de ski's op de rugzak binden en op stijgijzers en met een pickel verder klimmen. Een goede stijgijzertechniek is geen overbodige luxe. Na een korte afdaling volgt opnieuw een korte klim, op weg naar het Col du Sonadon. Van hier ski je eindeloos over de Glacier du Mont Durand naar de Cabane de Chanrion. Bij goed zicht een genot, bij slecht zicht een drama. Vooral op dit stuk is het moeilijk oriënteren als je niets kunt zien. Je komt vaak verkeerd uit, waardoor je wordt getrakteerd op een stukje extra klimmen. Bovendien komt het hier ook regelmatig voor dat mensen volledig verdwalen.

Echte bikkels kunnen onderweg nog een topje "meepikken": de 4090 meter hoge Grand Combin.

Deze dag staat bekend als een van de mooiste stukken van de Haute Route. Omdat veel groepen vanuit Champex kiezen voor een andere variant is dit stuk rustiger dan de etappe door het Mont Blanc Massief. Vooral tegen het einde van het seizoen (begin mei) kan het lekker rustig zijn.

Dag 5; Cabane de Chanrion - Cabane de Vignettes

De Volgende dag staat de Pigne d'Arolla op het programma. Om die te bereiken zijn drie mogelijkheden: over de eindeloze Glacier d'Otemma (gegarandeerd rugpijn van het sjokken), over de Glacier de Brenay ofwel over het Glacier de la Serpentine. De laatste variant lijkt korter als de voorlaatste maar is in veel gevallen niet eens zo veel sneller. Op de Brenay-route kun je bovendien behoorlijk wat sneeuw en ijsslag verwachten uit de rotsen van La Serpentine. Oppassen dus.

Op de Pigne d'Arolla komen een tweetal Haute Route varianten weer samen. Om deze reden en het feit dat het een van de weinige geautoriseerde helicopter-skiing landingsplaatsen in de Zwitserse Alpen is, ben je er waarschijnlijk niet alleen. Vanaf de top heb je een schitterend overzicht over de route. Aan de ene kant ligt het Mont Blanc massief, aan de andere kant de Matterhorn, dent d'Herens. Ook heb je een prachtig uitzicht op de indrukwekkende noordwand van de Mont Collon.

De afdaling naar de Cabane de Vignettes is minder spectaculair als de ligging van de hut. Half in de wand gebouwd biedt ze een perfecte bescherming tegen de elementen. Hou er rekening mee dat de Vignettes een van de drukste hutten van de Walliser Alpen is.

Dag 6; Cabane de Vignettes - Zermatt

De zesde dag is voor de meeste toerskiërs de zwaarste. Het is in ieder geval de langste van alle dagen (30 kilometer over 7 gletschers in 8 tot 11 uur) met maar liefst vier keer klimmen- en afdalen op het programma (1100 meter stijgen). Met de vermoeidheid al flink in de benen is het een goede test voor je conditie maar ook voor je skivellen.

Via het Col de L'Eveque, Col Collon, Col du Mont Brule en het Col de Valpelline bereik je de voet van de Matterhorn. Die ligt zo dichtbij dat het lijkt of je hem kunt aanraken.

Na een uitgebreide fotosessie volgt een lange afdaling (1000 hoogtemeters) over de Tiefmatten- en Zmuttgletscher. Laat in het seizoen kunnen de enorme sneeuwbruggen instabiel raken en moet er aan het touw geskied worden. De omgeving is in ieder geval zo adembenemend dat je er stil van wordt!

Tot hoe ver je precies kunt afdalen is sterk afhankelijk van de sneeuwomstandigheden. Vroeger in het seizoen en bij veel sneeuw kun je (gedeeltelijk over skipistes) de bewoonde wereld volledig op ski's bereiken. Anders wordt het vroeg of laat afstappen en dragen. Op weg naar het eindpunt van de tocht: Zermatt.

Varianten

De beschreven tocht is de meest gebruikelijke Haute Route van Chamonix naar Zermatt. Je kunt hem natuurlijk ook in omgekeerde volgorde doen, maar dan mis je enkele mooie afdalingen. Het aantal varianten is niet op een hand te tellen. De bekendste is de Verbier variant: Champex - Verbier (met de bus) - Mt. Fort Hut (met liftondersteuning) - Cabane Dix - Pigne d'Arolla - Cabane de Vignettes. Deze is minder zwaar en mijdt de lange aanloop naar de Cabane Valsorey en de bottle-neck "Plateau Couloir". Veel berggidsen kiezen voor deze variant en ze staat daarom ook wel bekend als de "commerciële Haute Route". Een andere interessante variant is de verlenging naar Saas Fee: Zermatt - Monte Rosa Hütte (gedeeltelijk met liftondersteuning) - Düfourspitze (4634m) - Monte Rosa Hütte - Adlerpass - Strahlhorn - Brittaniahütte - Saas Fee. Wie wil kan, terug in Chamonix, nog een poging wagen om Mont Blanc te beklimmen. Je bent dan in ieder geval goed geacclimatiseerd.

Logistiek

Het is erg handig om alvast een auto bij het eindpunt neer te zetten. Ideaal uitgangspunt is het kleine bergdorpje Herbriggen in het Zermattertal. Bij Hotel Bergfreund kun je naast een luxe kamer ook voor een redelijk bedrag "lager" nemen (meerpersoons slaapgelegenheid). Bergfreund beschikt over een hotel-taxi die je naar het beginpunt kan brengen en je weer op kan halen van het eindpunt. Dat is uiterst handig en prijstechnisch interessant voor groepjes vanaf een man of zes. Je kunt ook de trein nemen naar Chamonix. Vanaf Herbriggen naar Brig (station paar honderd meter van hotel). In Brig overstappen op de trein naar Martigny. Vanuit Martiny vetrekt een particulier bergtreintje naar Chamonix. Tussen Champex en Bourg St. Pierre (of Verbier) rijden reguliere postbussen maar je kunt ook een taxi(busje) nemen.

Periode

De ideale periode voor de Klassieke Haute Route is tussen half maart en half mei. April (zeker rond de paasdagen) is hoogseizoen.

Kaarten en gidsjes

Kaartbladen 283S (Arolla) en 282S (Martigny) van uitgever Carte Nationale de la Suisse (1:50000 met skiroutes) zijn onmisbaar. Voor het eerste gedeelte van de route is IGN-kaart 3630OT (TOP25) handig. Ook op deze kaart zijn skiroutes ingetekend. De Zwitserse Alpen Club heeft een goede gebiedsgids uit: Alpine Skitouren Band 3, Walliser Alpen (Uitgever CAS/SAC). Een andere uitgave, die in Chamonix verkrijgbaar is: "The Haute Route Chamonix-Zermatt" van Peter Cliff (Franse en Engelse uitgave).

Uitrusting

Naast een volledige skitoerenuitrusting (met pieper, schep en sonde!) is een volledige gletscher-uitrusting noodzakelijk (gordel, touw, pickel, stijgijzers, etc.).

Het meenemen van kaart- gidsjes en kompas is uiteraard vanzelfsprekend. Een GPS-ontvanger kan, juist op dit soort tochten, bij slechte weersomstandigheden, erg handig zijn. In vrijwel alle GPS-ontvangers kan het Zwitserse Grid (bovengenoemde kaarten) geselecteerd worden. Handiger kan het niet!

Voorbereiding

De Haute Route is zeker geen tocht voor beginnende toerskiërs. Het niveau hangt sterk af van de actuele terrein en weerscondities en van de gekozen variant, maar ze is in geen geval eenvoudig. Naast een uitstekende skitechniek op steile hellingen en in alle sneeuwsoorten zijn het goed beheersen van spitzenkehre/kickkehre en alpiene vaardigheden een basis vereiste. Het komt regelmatig voor dat er stukken moeten worden geabseild, er op stijgijzers gelopen moet worden of dat er aan touw geskied moet worden. Het routeverloop is, zeker op de klassieke variant en bij slecht weer verre van gemakkelijk te vinden! Ook het inschatten van lawinegevaar is vaak niet eenvoudig. Het is dan ook zonder meer aan te bevelen (en gebruikelijk) om je te laten begeleiden door een UIAGM-beroepsberggids. Dat doet overigens af aan het bezitten van de genoemde eigen vaardigheden.

Ook aan de conditie stelt deze tocht behoorlijke eisen. Vooral de laatste dag kent een lange etappe waarbij regelmatig mensen afhaken. Bij magere sneeuwomstandigheden moeten de ski's ook wel eens flinke stukken gedragen worden (Bij Champex, Bourg St. Pierre en Zermatt). Dat maakt het extra zwaar.

Daarnaast vergt de Haute Route een gedegen voorbereiding. Ga van tevoren alvast wat skiën of maak een korte tocht met liftondersteuning (Ski-Plus). Wel zo belangrijk voor de broodnodige acclimatisatie. Dat kan ideaal vanuit Zermatt. Leuke tochten zijn de 4159 meter hoge Breithorn (vanuit Bergstation Klein Matterhorn) en de 3803 meter hoge Cima di Jazzi (vanuit Gornergrat en Stockhornbahn). Oefen dan ook meteen even met de lawinepieper.

Ga je met een groep, zorg dat de hutten van tevoren gereserveerd zijn. De benodigde telefoonnummers staan in het bovengenoemde gidsje en op de achterzijde van de Zwitserse kaarten.